EMİR TİMUR ALGISI. GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE DEĞİŞEN TARİHSEL BİLİNÇ
DOI:
https://doi.org/10.66343/qszq2r89Keywords:
Amir Temur, Temur obrazi, tarixshunoslik, tarixiy idrok, arab manbalari, mo‘g‘ullar, Vizantiya, Usmonli imperiyasi, Turkiya.Abstract
Ushbu tadqiqotning maqsadi tarixiy yozuv an’analarida Amir Temur obrazini qiyosiy o‘rganishdir. Arab, Mo‘g‘ul, Vizantiya, Usmonli; Sovet va zamonaviy turk manbalariga asoslanib, Temur qanday qabul qilinganligi va bu idrokni shakllantirgan dinamika tahlil qilinadi. Arab manbalarida Temur ilohiy jazo, nizo manbai va vayronkor kuch sifatida tasvirlangan, ayniqsa Damashq va Halabning vayron bo‘lishi kontekstida; Mo‘g‘ul manbalarida esa u sulolaning qonuniyligini ta’minlagan asoschi ota va ideal hukmdor sifatida ulug‘langan. Vizantiya tarixshunosligida vahshiy sifatida ko‘rsatilgan Temur Usmonli manbalarida Anqara jangi va podshohlar oralig‘i davri ta’siri tufayli salbiy qaraladi, ammo 17-asrdan boshlab yanada muvozanatli nuqtai nazar rivojlandi. Zamonaviy Turkiyada Temur obrazi mafkuraviy doirada qayta tiklangan ko‘rinadi. Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, Temur haqidagi tasavvur tarixiy voqelikka emas, balki ishtirok etgan jamiyatlarning siyosiy, madaniy va diniy pozitsiyalariga qarab o‘zgaradi.
Downloads
References
1. AKA, İ. (1991). Timur ve devleti. TTK Yayınları.
2. Yüksel, M. Ş. (2004). Arap kaynaklarında Timur. bilig, (31), 85–126.
3. Manz, B. F. (1989). The rise and rule of Tamerlane. Cambridge University Press.
4. Yıldırım, A. (2023). 16.-17. yüzyıl Bâbürlü kaynaklarında Emir Timur imajı. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 23(2), 649–668.
5. Bâbür, Bâbürnâme. Bâbür’ün hatıratı (R. R. Arat, Haz.). (2000). Kültür Bakanlığı.
6. Daş, M. (2005). Bizans kaynaklarında Timur imajı. Tarih İncelemeleri Dergisi, 20(2).
7. Heşimova, T. (2021). Sanatsal ilişkiler bağlamında Azerbaycan ve Özbek edebiyatında Amir Timur imgesi. AKRA Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, 9(25).
8. Suçıkar, T. (2014). XV–XVII. yüzyıl Osmanlı kaynaklarında Yıldırım Bayezid ve Timur algısı [Yüksek lisans tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi].
9. Gündoğdu, K. (2025). 1923–1950 yılları arasında Türkiye’de yazılmış popüler ve akademik eserlerde Timur imajı [Yüksek lisans tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi].
