16-YUZYILLIK TURKISTON TARIXINI O‘RGANISHDA USMONLI ARXIV HUJJATLARINING O‘RNI

Abstract

Tarix fanida manbashunoslikning asosiy tayanchi bo‘lgan arxiv hujjatlarining ahamiyati beqiyosdir. Zero, ular orqali davlatlarning siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy hayotiga oid eng ishonchli ma’lumotlarni olish mumkin. Ayniqsa, chet el arxivlarida saqlanayotgan Turkiston tarixiga oid hujjatlarni ilmiy muomalaga kiritish bugungi o‘zbek tarixshunosligi oldida turgan eng dolzarb masalalardan biri hisoblanadi.

Bugungi kunda Turkiston tarixiga aloqador bo‘lgan boy hujjatlar Rossiya, Turkiya, Germaniya, Britaniya kabi yirik davlatlar arxivlarida saqlanmoqda. Ular ichida Turkiyadagi Usmonli arxivi alohida ahamiyatga ega bo‘lib, u Turkiya Davlat arxivlari boshqarmasi huzuridagi eng yirik manba markazlaridan biridir. Unda Usmonli imperiyasining ilk davrlaridan to uning qulashigacha bo‘lgan siyosiy-diplomatik bitimlar, shartnomalar, davlat daftarlarining turli ko‘rinishlari va boshqa turli hujjatlar jamlangan. Ushbu arxiv materiallari nafaqat Usmonli imperiyasining o‘z tarixini yoritish, balki uning Sharq mamlakatlari, jumladan, Turkiston hududlari bilan bo‘lgan siyosiy, iqtisodiy, huquqiy, diniy va madaniy aloqalarini o‘rganishda ham muhim manba vazifasini o‘taydi. Usmonli hujjatlarining tadqiq etilishi Turkiston tarixining yangi qirralarini ochishga, balki o‘zbek xalqining Onado‘li va Yaqin Sharq bilan aloqalarini yanada kengroq yoritishga xizmat qiladi.